Διαχείριση υπέρτασης. Έκδοση beta
Συμπληρώστε τα πεδία της παρακάτω φόρμας για τη διαχείριση της υπέρτασης. ΔΕΝ εφαρμόζεται για υπέρταση κύησης. Τα αποτελέσματα δεν πρέπει να λαμβάνονται ως επίσημες θεραπευτικές συστάσεις, αλλά να αξιολογούνται με τη βοήθεια ειδικού και σύμφωνα με τις οδηγίες της ευρωπαϊκής καρδιολογικής εταιρείας. Το παρόν εργαλείο παρέχεται για ενημέρωση. Ενδέχεται να περιέχει σφάλματα στην ακριβή ενσωμάτωση και εφαρμογή των συστάσεων λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος.
Διαχείριση Υπέρτασης
Εργαλείο Υποστήριξης Κλινικών Αποφάσεων
1. Δεδομένα Ασθενούς & Μέτρησης
Κλινική Εικόνα & Κίνδυνος (Επιλέξτε ό,τι ισχύει):
Οδηγίες Μέτρησης & Όρια Διάγνωσης
1. Γενική Προετοιμασία
- Πριν τη μέτρηση: Αποφυγή καφεΐνης, καπνίσματος και σωματικής άσκησης για 30 λεπτά. Κένωση ουροδόχου κύστης.
- Ξεκούραση: 5 λεπτά απόλυτης ηρεμίας σε καθιστή θέση.
- Θέση: Πλάτη υποστηριζόμενη, πόδια στο πάτωμα (όχι σταυρωμένα), βραχίονας γυμνός στο ύψος της καρδιάς.
2. Διαδικασία Μέτρησης
- Στο Ιατρείο (OBP): 3 μετρήσεις με 1-2 λεπτά απόσταση. Χρησιμοποιούμε τον μέσο όρο των 2 τελευταίων.
- Στο Σπίτι (HBPM): Μετρήσεις για 7 ημέρες (πρωί-βράδυ). Χρησιμοποιούμε τον μέσο όρο, εξαιρώντας την 1η ημέρα.
3. Κατηγοριοποίηση Πίεσης (Ενήλικες )
Οι τιμές αφορούν mmHg. Η διάγνωση τίθεται αν υπερβαίνεται είτε η Συστολική είτε η Διαστολική.
1. Μετρήσεις Ιατρείου και Σπιτιού
| Κατηγορία | Ιατρείο (OBP) (mmHg) |
Σπίτι (HBPM) (mmHg) |
|---|---|---|
| Μη Αυξημένη Πίεση (Non-elevated BP) |
< 120 / 70 | < 120 / 70 |
| Αυξημένη Πίεση (Elevated BP) |
120/70 έως < 140/90 | 120/70 έως < 135/85 |
| Υπέρταση (Hypertension) |
≥ 140 / 90 | ≥ 135 / 85 |
2. 24ωρη Καταγραφή Πίεσης (ABPM)
| Κατηγορία | Συνολική 24ωρη (24h) |
Ημέρα (Daytime) |
Νύχτα (Night-time) |
|---|---|---|---|
| Μη Αυξημένη Πίεση | < 115 / 65 | < 120 / 70 | < 110 / 60 |
| Αυξημένη Πίεση | 115/65 έως < 130/80 | 120/70 έως < 135/85 | 110/60 έως < 120/70 |
| Υπέρταση | ≥ 130 / 80 | ≥ 135 / 85 | ≥ 120 / 70 |
Παλαιότερη ταξινόμηση Υπέρτασης (Βάσει μετρήσεων Ιατρείου)
- Βαθμού 1 (Ήπια): 140-159 ή 90-99 mmHg
- Βαθμού 2 (Μέτρια): 160-179 ή 100-109 mmHg
- Βαθμού 3 (Σοβαρή): ≥ 180 ή ≥ 110 mmHg
Κριτήρια Έναρξης και Στρατηγική Φαρμακοθεραπείας
Κριτήρια Έναρξης Θεραπείας
- Σε Αυξημένη πίεση (120-139/70-89): Συνιστώνται αλλαγές τρόπου ζωής. Φαρμακευτική αγωγή εξετάζεται όταν η ΑΠ είναι ≥130/80 mmHg και ο ασθενής πάσχει από CVD, Χρόνια Νεφρική Νόσο, Διαβήτη, HMOD (βλάβη οργάνων στόχων) ή υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο, εφόσον η ΑΠ παραμένει αυξημένη μετά από ~3 μήνες αλλαγών τρόπου ζωής, ή και συντομότερα σε επιλεγμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου.
- Σε Υπέρταση (≥140/90 mmHg): Έναρξη φαρμακευτικής αγωγής. Προτιμάται η επιβεβαίωση της διάγνωσης με μετρήσεις εκτός ιατρείου (HBPM ή ABPM), όπου είναι εφικτό, παράλληλα με την υιοθέτηση αλλαγών στον τρόπο ζωής.
- Σε Υπέρταση (παλιότερα Grade 2+) ≥160/100: Άμεση έναρξη φαρμακευτικής αγωγής (συνήθως εξαρχής διπλή θεραπεία) και εντατικές αλλαγές τρόπου ζωής.
- Ηλικιωμένοι (≥85 ετών): Έναρξη φαρμακευτικής αγωγής αν Συστολική ≥ 140 mmHg εφόσον η αγωγή γίνεται καλά ανεκτή. Σε ασθενείς με μέτρια ως σοβαρή ευπάθεια (frailty), ηλικιωμένους άνω των 85 ετών ή ασθενείς με προσδόκιμο ζωής μικρότερο απο 3 έτη συνιστάται εξατομικευμένη προσέγγιση. Δεν προτιμώνται β ή α blockers εκτός αν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις
Αλγόριθμος Αγωγής
Η βασική αρχή είναι η χρήση Single Pill Combinations (SPC) για βελτίωση της συμμόρφωσης.
Βήμα 1: Διπλή Συνδυασμένη Αγωγή (SPC)
- RASi + CCB ή Διουρητικό: ACEi ή ARB ΜΑΖΙ με ανταγωνιστή ασβεστίου ή θειαζιδικό διουρητικό.
- Εξαίρεση: Μονοθεραπεία σε πολύ ηλικιωμένους (>85 ετών), ευπαθείς (Frailty) ή σε Υπέρταση Grade 1 με χαμηλό κίνδυνο.
Βήμα 2: Τριπλή Συνδυασμένη Αγωγή (SPC)
- RASi + CCB + Διουρητικό: Συνδυασμός των τριών ανωτέρω κατηγοριών σε ένα δισκίο.
Βήμα 3: Ανθεκτική Υπέρταση
- Προσθήκη: Σπιρονολακτόνη (12.5–50 mg).
- Εναλλακτικά: Αμιλορίδη, β-blocker, α-blocker ή Κλονιδίνη.
Ειδικές Κατηγορίες & Συνοσηρότητες
- ΧΝΝ / Διαβήτης: Προσθήκη SGLT2i. Σκεφτείτε τη Φινερενόνη σε ΧΝΝ με λευκωματουρία.
- Beta-Blockers: Σε οποιοδήποτε βήμα αν υπάρχει ένδειξη (Καρδιακή Ανεπάρκεια, Στηθάγχη, Post-MI, AF).
Στόχος ALARA: "As Low As Reasonably Achievable"
Οι οδηγίες εισάγουν έναν ενιαίο στόχο για τους περισσότερους ασθενείς που λαμβάνουν αντιυπερτασική αγωγή, με σκοπό τη μέγιστη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
- Κύριος Στόχος (Συστολική ΑΠ): Επιδιώκουμε τιμές 120–129 mmHg, υπό την προϋπόθεση ότι η θεραπεία είναι καλά ανεκτή από τον ασθενή.
- Κατώτατο Όριο: Η Συστολική ΑΠ δεν πρέπει να πέφτει κάτω από 120 mmHg (εξαιρουμένων των ασθενών που έχουν τέτοιες τιμές φυσιολογικά ή χωρίς παρενέργειες).
- Διαστολική ΑΠ: Ο στόχος παραμένει 70-80 mmHg.
- Εξαιρέσεις (Εξατομίκευση):
- Σε συμπτωματική ορθοστατική υπόταση ή σοβαρές παρενέργειες, ο στόχος τροποποιείται προς τα πάνω.
- Σε πολύ ηλικιωμένους (>85 ετών) ή ασθενείς με σοβαρή ευπάθεια (frailty), ο στόχος μπορεί να είναι πιο χαλαρός με βάση την κλινική κρίση.
Παρεμβάσεις Τρόπου Ζωής (Lifestyle)
| Παρέμβαση | Αναλυτική Οδηγία |
|---|---|
| Αλάτι (Νάτριο) |
|
| Κάλιο & Διατροφή |
|
| Άσκηση |
|
| Βάρος & Μέση |
|
| Αλκοόλ |
|
| Κάπνισμα | Πλήρης διακοπή καπνίσματος και ατμίσματος (ηλεκτρονικό τσιγάρο). |
| Ύπνος & Στρες |
|
Ορισμός & Αξιολόγηση Ευπάθειας (Frailty)
1. Τι είναι η Ευπάθεια (Frailty);
Είναι η κατάσταση όπου οι αντοχές του οργανισμού μειώνονται και ο ηλικιωμένος γίνεται πιο ευάλωτος. Δεν έχει να κάνει μόνο με την ηλικία, αλλά με τη συνολικότερη φυσική και βιολογική κατάσταση του ατόμου.
2. Εκτίμηση Λειτουργικότητας (Κλίμακα CFS)
Μια γρήγορη αξιολόγηση για άτομα άνω των 70 ετών:
| Κατηγορία | Εικόνα στην καθημερινότητα |
|---|---|
| 1–3 (Ακμαίοι) | Δραστήριοι, ασκούνται και διαχειρίζονται πλήρως την υγεία και τη ζωή τους. |
| 4 (Ευάλωτοι) | Αυτοεξυπηρετούνται, αλλά κουράζονται εύκολα ή έχουν συμπτώματα που τους περιορίζουν. |
| 5 (Ήπια Ευπάθεια) | Χρειάζονται βοήθεια σε εξωτερικές υποχρεώσεις (ψώνια, φαρμακείο, οικονομικά, μετακινήσεις). |
| 6 (Μέτρια Ευπάθεια) | Χρειάζονται βοήθεια μέσα στο σπίτι (στο μπάνιο, στο ντύσιμο ή στην προετοιμασία φαγητού). |
| 7–9 (Σοβαρή Ευπάθεια) | Πλήρως εξαρτημένοι από άλλους για την προσωπική τους φροντίδα ή βρίσκονται στο τέλος της ζωής. |
3. Θεραπευτικός Στόχος
Για ασθενείς με ευπάθεια προτεραιότητα είναι η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής.
- Βασική Αρχή: "Start low, go slow" (Ξεκινάμε με χαμηλή δόση φαρμάκου και αυξάνουμε αργά).
- Στόχος Συστολικής Πίεσης: 130–139 mmHg (εφόσον είναι ανεκτή).
- Τι προσέχουμε: Αποφεύγουμε πίεση κάτω από 130/70 mmHg για να μειώσουμε τον κίνδυνο ζαλάδας, λιποθυμίας και πτώσεων.
- Εξατομίκευση: Αν ο ασθενής ζαλίζεται όταν σηκώνεται όρθιος (ορθοστατική υπόταση) ή δεν ανέχεται την αγωγή, αποδεχόμαστε υψηλότερες τιμές πίεσης.
Εργαστηριακός & Απεικονιστικός Έλεγχος
Βασικός Έλεγχος (Ρουτίνας)
Συνιστάται σε όλους τους ασθενείς κατά την αρχική αξιολόγηση της υπέρτασης, με σκοπό τον εντοπισμό καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου, συννοσηροτήτων και αρχικών βλαβών (HMOD).
Εργαστηριακές Εξετάσεις (Αίματος & Ούρων)
- Γενικά: Γενική αίματος (Αιμοσφαιρίνη/Αιματοκρίτης), Νάτριο (Na), Κάλιο (K).
- Νεφρική λειτουργία: Κρεατινίνη ορού και υπολογισμός .
- Μεταβολικό προφίλ: Σάκχαρο νηστείας & Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c), Ουρικό οξύ.
- Λιπιδαιμικό προφίλ: Ολική Χοληστερόλη, LDL, HDL, Τριγλυκερίδια.
- Ούρων: Γενική ούρων (με dipstick) και Λόγος Λευκωματίνης/Κρεατινίνης ούρων ().
Βασική Κλινική Απεικόνιση
- Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) 12 απαγωγών: Σε όλους, για ανίχνευση υπερτροφίας αριστερής κοιλίας (LVH), σημείων ισχαιμίας ή αρρυθμιών (π.χ. Κολπική Μαρμαρυγή).
Εξειδικευμένος Έλεγχος (Κατά Περίπτωση)
Διενεργείται βάσει ευρημάτων από το ιστορικό, την κλινική εξέταση ή τον βασικό έλεγχο, για περαιτέρω επιβεβαίωση HMOD ή συνοδών νοσημάτων.
| Εξέταση | Πότε και Γιατί Ενδείκνυται |
|---|---|
| Υπερηχοκαρδιογράφημα (Triplex Καρδιάς) | Παθολογικό ΗΚΓ (σημεία LVH), συμπτώματα καρδιακής ανεπάρκειας ή όταν απαιτείται ακριβέστερη εκτίμηση της καρδιακής δομής/λειτουργίας. |
| Υπέρηχος (Triplex) Καρωτίδων | Παρουσία καρωτιδικού φυσήματος, ιστορικό ΑΕΕ/ΤΙΑ, ή για ανίχνευση αθηρωματικών πλακών σε ασθενείς αυξημένου κινδύνου. |
| Υπέρηχος Νεφρών & Triplex Νεφρικών Αρτηριών | Μειωμένο eGFR, προοδευτική νεφρική έκπτωση, ή κλινική υποψία νεφραγγειακής νόσου (π.χ. κοιλιακό φύσημα, ραγδαία επιδείνωση eGFR με έναρξη RASi). |
| Βυθοσκόπηση (Οφθαλμίατρος) | Επιβάλλεται σε ασθενείς με Υπέρταση Grade 2 ή 3 (≥160/100 mmHg) ή σε ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη. |
| Σφυροβραχιόνιος Δείκτης (ABI) & PWV | Υποψία Περιφερικής Αρτηριακής Νόσου (συμπτώματα χωλότητας, απουσία σφύξεων) ή για τη μέτρηση αρτηριακής σκληρίας (PWV > 10 m/s). |
| Γνωσιακός Έλεγχος & Απεικόνιση Εγκεφάλου | Σε ηλικιωμένους με γνωσιακά ελλείμματα, διαταραχές μνήμης ή υποψία αγγειακής εγκεφαλοπάθειας. |
* Σημείωση: Ο εξειδικευμένος εργαστηριακός έλεγχος για Δευτεροπαθή Υπέρταση (Αλδοστερόνη, Ρενίνη, Μετανεφρίνες κ.λπ.) περιγράφεται αναλυτικά στη σχετική ενότητα.
Βλάβη Οργάνων-Στόχων (HMOD)
Η επιβεβαιωμένη παρουσία HMOD κατατάσσει τον ασθενή αυτόματα σε Υψηλό Καρδιαγγειακό Κίνδυνο, ανεξαρτήτως του SCORE2.
| Όργανο | Κριτήρια |
|---|---|
|
Καρδιά (Υπερτροφία - LVH) |
ΗΚΓ: Sokolow-Lyon >35 mm
(ή R στο aVL >11 mm)
Επεξήγηση: Το κριτήριο Sokolow-Lyon αποτελεί δείκτη Υπερτροφίας της Αριστερής Κοιλίας (LVH).
Θεωρείται θετικό όταν το άθροισμα του βάθους του κύματος S στη V1 και του ύψους του R στη V5 ή V6 υπερβαίνει τα 35mm.
Υπέρηχος (LVMI):
> 115 g/m² (Άνδρες) > 95 g/m² (Γυναίκες) |
|
Αγγεία (Σκληρία / Πλάκες) |
|
|
Νεφροί (ΧΝΝ / Λεύκωμα) |
: 30 – 59 mL/min/1.73 m²
Λευκωματουρία: ≥ 30 mg/g
(Μικρολευκωματουρία) |
|
Οφθαλμοί (Βυθοσκόπηση) |
Προχωρημένη αμφιβληστροειδοπάθεια: Αιμορραγίες, εξιδρώματα, οίδημα θηλής. |
Δευτεροπαθής Υπέρταση: Ενδείξεις & Διερεύνηση
Ο έλεγχος δεν αφορά όλους, αλλά ασθενείς με υψηλή πιθανότητα (High Pre-test Probability).
Πότε υποψιαζόμαστε (Red Flags);
- Νέοι ασθενείς (<40 ετών): Με Grade 2-3 Υπέρταση ή χωρίς γνωστούς παράγοντες κινδύνου.
- Ανθεκτική Υπέρταση: Μη ρυθμιζόμενη με 3 φάρμακα (συμπ. διουρητικού).
- Αιφνίδια επιδείνωση: Σε προηγουμένως ρυθμισμένο ασθενή.
- Επείγουσα Υπέρταση (HMOD): Σοβαρή βλάβη οργάνων στόχων / Κακοήθης Υπέρταση.
- Υποκαλιαιμία: Αυτόματη ή προκληθείσα από διουρητικά.
Συχνότερα Αίτια & Έλεγχος
- Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός (PA): Λόγος Αλδοστερόνης / Ρενίνης (ARR).
- Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ): Υπέρηχος νεφρών, , Λεύκωμα ούρων ().
- Νεφραγγειακή Νόσος: Triplex Νεφρικών Αρτηριών ή CTA.
- Υπνική Άπνοια (OSA): Ερωτηματολόγιο STOP-Bang → Μελέτη ύπνου.
Λιγότερο Συχνά / Ειδικά Αίτια
- Φαιοχρωμοκύττωμα: Μετανεφρίνες πλάσματος/ούρων.
- Σύνδρομο Cushing: Κορτιζόλη ούρων 24ώρου.
- Στένωση Ισθμού Αορτής: Διαφορά πίεσης Άνω-Κάτω άκρων >20 mmHg (μέτρηση στον αστράγαλο) / Καθυστέρηση μηριαίων σφύξεων.
Εξωνοσοκομειακή Διαχείριση Πολύ Υψηλής ΑΠ (ΣΑΠ ≥ 180 ή/και ΔΑΠ ≥ 110)
Βασική Διάκριση: Επείγουσα ή Μη Επείγουσα; (ESC 2024)
Πρωταρχική μέριμνα είναι ο αποκλείσμος της Επείγουσας Υπέρτασης (πρώην Hypertensive Emergency), δηλαδή της παρουσίας οξείας ή επιδεινούμενης βλάβης οργάνων-στόχων (HMOD).
Ασθενείς με πολύ υψηλή ΑΠ χωρίς συμπτώματα ή σημεία οξείας βλάβης (παλαιότερος όρος "Hypertensive Urgency") δεν διατρέχουν άμεσο κίνδυνο ζωής, δεν απαιτούν εισαγωγή στο νοσοκομείο και απαγορεύεται να υποβάλλονται σε απότομη μείωση της ΑΠ λόγω κινδύνου πρόκλησης ισχαιμίας.
1. Κλινική Εκτίμηση
- Στοχευμένο Ιστορικό: Αναζήτηση για συμπτώματα συναγερμού: οπισθοστερνικό άλγος, δύσπνοια, νευρολογικά ελλείμματα (αδυναμία, διαταραχές ομιλίας/όρασης), οξύς/πρωτοφανής πονοκέφαλος, σύγχυση.
- Κλινική Εξέταση: Βασική νευρολογική εκτίμηση, ακρόαση καρδιάς/πνευμόνων (έλεγχος για τρίζοντες, τρίτο τόνο S3), ψηλάφηση σφύξεων άκρων, μέτρηση ΑΠ και στα δύο χέρια.
- Βυθοσκόπηση: Απαραίτητη (εφόσον υπάρχει οφθαλμοσκόπιο/εμπειρία) για τον αποκλεισμό κακοήθους υπέρτασης (φλογοειδείς αιμορραγίες, εξιδρώματα, οίδημα θηλής).
- ΗΚΓ 12 απαγωγών: (Εφόσον υπάρχει διαθέσιμο στο ιατρείο) για αποκλεισμό οξείας ισχαιμίας, νεοεμφανιζόμενων αρρυθμιών ή ενδείξεων υπερτροφίας (LVH).
2. Παραπομπή σε Νοσοκομείο (ΤΕΠ)
Άμεση παραπομπή στο ΤΕΠ (με ΕΚΑΒ) απαιτείται εάν υπάρχει υποψία οποιασδήποτε εκδήλωσης HMOD, όπως:
- Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο (ACS) ή Οξύ Καρδιογενές Πνευμονικό Οίδημα.
- Οξύς Αορτικός Διαχωρισμός (έντονο, διαξιφιστικό άλγος ράχης/θώρακα, ασυμμετρία σφύξεων/ΑΠ).
- Οξύ ΑΕΕ ή Υπερτασική Εγκεφαλοπάθεια (σύγχυση, έμετοι, σπασμοί, λήθαργος).
- Κακοήθης Υπέρταση (αλλοιώσεις βυθού) ή Υπερτασική Μικροαγγειοπάθεια.
- Σοβαρή Προεκλαμψία / Εκλαμψία σε έγκυο.
3. Αντιμετώπιση (Απουσία Οξείας Βλάβης)
| Α. Αρχική Διαχείριση & Ανάπαυση | Τοποθετήστε τον ασθενή σε ήσυχο δωμάτιο για 15-30 λεπτά. Συχνά (έως και στο 30% των περιπτώσεων), η ΑΠ θα μειωθεί σημαντικά σε ασφαλή επίπεδα απλώς με την υποχώρηση του άγχους. |
| Β. Φαρμακευτική Αγωγή |
Αποκλειστικά από του στόματος (per os) αγωγή. - Εάν ο ασθενής είναι ήδη υπό αγωγή και την παρέλειψε: χορηγήστε τη συνήθη δόση. - Εάν η τρέχουσα αγωγή είναι ανεπαρκής: αυξήστε τη δόση ή προσθέστε νέο φάρμακο (π.χ. αναστολέα συστήματος ρενίνης, CCB ή θειαζιδικό/θειαζιδικό-like διουρητικό). - Εάν ο ασθενής ΔΕΝ λαμβάνει καμία αγωγή (νέα διάγνωση): ξεκινήστε νέα από του στόματος αγωγή με στόχο ομαλή και σταδιακή μείωση. Αυστηρή Αντένδειξη: Η χορήγηση υπογλώσσιων φαρμάκων βραχείας δράσης (π.χ. νιφεδιπίνη, καπτοπρίλη) πρέπει να αποφέυγεται, καθώς μπορεί να προκαλέσει απότομη, ανεξέλεγκτη πτώση της ΑΠ και εγκεφαλικό/μυοκαρδιακό ισχαιμικό επεισόδιο. |
| Γ. Στόχος & Παρακολούθηση | Ο στόχος ΔΕΝ είναι η άμεση κανονικοποίηση της ΑΠ. Η μείωση της ΑΠ πρέπει να είναι σταδιακή (σε διάστημα αρκετών ημερών). Ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι και πρέπει να προγραμματιστεί στενός επανέλεγχος (follow-up) στο ιατρείο σε 1 έως 7 ημέρες. |
Δείτε και τον υπολογισμό
