Υπέρταση: διαχείριση και οδηγίες

Διαχείριση υπέρτασης σύμφωνα με ESC 2024 guidelines.

Συμπληρώστε τα πεδία της παρακάτω φόρμας για τη διαχείριση της υπέρτασης. Τα αποτελέσματα δεν πρέπει να λαμβάνονται ως επίσημες θεραπευτικές συστάσεις, αλλά να αξιολογούνται με τη βοήθεια ειδικού και σύμφωνα με τις οδηγίες της ευρωπαϊκής καρδιολογικής εταιρείας. Το παρόν εργαλείο παρέχεται για ενημέρωση. Ενδέχεται να περιέχει σφάλματα στην ακριβή ενσωμάτωση και εφαρμογή των συστάσεων λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος.

Διαχείριση Υπέρτασης - ESC 2024

Οδηγίες Μέτρησης & Όρια Διάγνωσης

1. Γενική Προετοιμασία

Πριν τη μέτρηση: Αποφυγή καφεΐνης, καπνίσματος και σωματικής άσκησης για 30 λεπτά. Κένωση ουροδόχου κύστης.
Ξεκούραση: 5 λεπτά απόλυτης ηρεμίας σε καθιστή θέση.
Θέση: Πλάτη υποστηριζόμενη, πόδια στο πάτωμα (όχι σταυρωμένα), βραχίονας γυμνός στο ύψος της καρδιάς.

2. Διαδικασία Μέτρησης

Στο Ιατρείο (OBP): 3 μετρήσεις με 1-2 λεπτά απόσταση. Χρησιμοποιούμε τον μέσο όρο των 2 τελευταίων.
Στο Σπίτι (HBPM): Μετρήσεις για 7 ημέρες (πρωί-βράδυ). Χρησιμοποιούμε τον μέσο όρο, εξαιρώντας την 1η ημέρα.

3. Κατηγοριοποίηση Πίεσης (Ενήλικες - ESC 2024)

Οι τιμές αφορούν mmHg. Η διάγνωση τίθεται αν υπερβαίνεται είτε η Συστολική είτε η Διαστολική.

Κατηγορία	Ιατρείο (OBP)	Σπίτι (HBPM)	24ωρη (ABPM)
Μη Αυξημένη (Φυσιολογική)	< 120 και < 70	< 120 και < 70	-
Αυξημένη πίεση (Elevated BP)	120-139 ή 70-89	120-134 ή 70-84	-
Υπέρταση Βαθμού 1 (Grade 1) (Ήπια)	140-159 ή 90-99	≥ 135 ή ≥ 85	24h: ≥ 130 / ≥ 80 Ημέρα: ≥ 135 / ≥ 85 Νύχτα: ≥ 120 / ≥ 70
Υπέρταση Βαθμού 2 (Grade 2) (Μέτρια)	160-179 ή 100-109
Υπέρταση Βαθμού 3 (Grade 3) (Σοβαρή)	≥ 180 ή ≥ 110

Κριτήρια Έναρξης και Στρατηγική Φαρμακοθεραπείας

Κριτήρια Έναρξης Θεραπείας

Σε Αυξημένη πίεση (120-139/70-89): Συνιστώνται αλλαγές τρόπου ζωής. Φαρμακευτική αγωγή εξετάζεται όταν η ΑΠ είναι ≥130/80 mmHg και ο ασθενής πάσχει από CVD, Χρόνια Νεφρική Νόσο, Διαβήτη, HMOD (βλάβη οργάνων στόχων) ή υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο, εφόσον η ΑΠ παραμένει αυξημένη μετά από ~3 μήνες αλλαγών τρόπου ζωής, ή και συντομότερα σε επιλεγμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου.
Σε Υπέρταση (≥140/90 mmHg): Έναρξη φαρμακευτικής αγωγής. Προτιμάται η επιβεβαίωση της διάγνωσης με μετρήσεις εκτός ιατρείου (HBPM ή ABPM), όπου είναι εφικτό, παράλληλα με την υιοθέτηση αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Σε Υπέρταση Grade 2+ (≥160/100): Άμεση έναρξη φαρμακευτικής αγωγής (συνήθως εξαρχής διπλή θεραπεία) και εντατικές αλλαγές τρόπου ζωής.
Ηλικιωμένοι (≥80 ετών): Έναρξη φαρμακευτικής αγωγής αν Συστολική ≥ 140 mmHg, εφόσον η αγωγή γίνεται καλά ανεκτή. Σε ευπαθείς ασθενείς συνιστάται εξατομικευμένη προσέγγιση.

Αλγόριθμος Αγωγής

Η βασική αρχή είναι η χρήση Single Pill Combinations (SPC) για βελτίωση της συμμόρφωσης.

Βήμα 1: Διπλή Συνδυασμένη Αγωγή (SPC)

RASi + CCB ή Διουρητικό: ACEi ή ARB ΜΑΖΙ με ανταγωνιστή ασβεστίου ή θειαζιδικό διουρητικό.
Εξαίρεση: Μονοθεραπεία σε πολύ ηλικιωμένους (>85 ετών), ευπαθείς (Frailty) ή σε Υπέρταση Grade 1 με χαμηλό κίνδυνο.

Βήμα 2: Τριπλή Συνδυασμένη Αγωγή (SPC)

RASi + CCB + Διουρητικό: Συνδυασμός των τριών ανωτέρω κατηγοριών σε ένα δισκίο.

Βήμα 3: Ανθεκτική Υπέρταση

Προσθήκη: Σπιρονολακτόνη (12.5–50 mg).
Εναλλακτικά: Αμιλορίδη, β-blocker, α-blocker ή Κλονιδίνη.

Ειδικές Κατηγορίες & Συνοσηρότητες

ΧΝΝ / Διαβήτης: Προσθήκη SGLT2i. Σκεφτείτε τη Φινερενόνη σε ΧΝΝ με λευκωματουρία.
Beta-Blockers: Σε οποιοδήποτε βήμα αν υπάρχει ένδειξη (Καρδιακή Ανεπάρκεια, Στηθάγχη, Post-MI, AF).

Στόχος ALARA: "As Low As Reasonably Achievable"

Η ESC 2024 εισάγει έναν ενιαίο στόχο για τους περισσότερους ασθενείς που λαμβάνουν αντιυπερτασική αγωγή, με σκοπό τη μέγιστη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

Κύριος Στόχος (Συστολική ΑΠ): Επιδιώκουμε τιμές 120–129 mmHg, υπό την προϋπόθεση ότι η θεραπεία είναι καλά ανεκτή από τον ασθενή.
Κατώτατο Όριο: Η Συστολική ΑΠ δεν πρέπει να πέφτει κάτω από 120 mmHg (εξαιρουμένων των ασθενών που έχουν τέτοιες τιμές φυσιολογικά ή χωρίς παρενέργειες).
Διαστολική ΑΠ: Ο στόχος παραμένει < 80 mmHg.
Εξαιρέσεις (Εξατομίκευση):
- Σε συμπτωματική ορθοστατική υπόταση ή σοβαρές παρενέργειες, ο στόχος τροποποιείται προς τα πάνω.
- Σε πολύ ηλικιωμένους (>85 ετών) ή ασθενείς με σοβαρή ευπάθεια (frailty), ο στόχος μπορεί να είναι πιο χαλαρός με βάση την κλινική κρίση.

Παρεμβάσεις Τρόπου Ζωής (Lifestyle)

Παρέμβαση	Αναλυτική Οδηγία
Αλάτι (Νάτριο)	Μέγιστο όριο: <5g αλάτι (περίπου 1 κοφτό κουταλάκι του γλυκού) την ημέρα. Αποφύγετε την προσθήκη αλατιού στο τραπέζι και τα τυποποιημένα/επεξεργασμένα τρόφιμα. Σύσταση ESC 2024: Χρησιμοποιήστε υποκατάστατα αλατιού (εμπλουτισμένα με Κάλιο). Προσοχή: Μη χρησιμοποιείτε υποκατάστατα αν έχετε Χρόνια Νεφρική Νόσο (eGFR <45 ml/min).
Κάλιο & Διατροφή	Υιοθέτηση Μεσογειακής δίαιτας (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρι). Αύξηση Καλίου: Προτιμήστε φυσικές πηγές όπως μπανάνες, αβοκάντο, πατάτες, σπανάκι και ξηρούς καρπούς (ανάλατους). Στόχος: 3500-5000 mg/ημέρα μέσω της τροφής (όχι συμπληρώματα).
Άσκηση	Αερόβια: 150-300' την εβδομάδα μέτριας έντασης (π.χ. γρήγορο περπάτημα, κολύμπι, ποδήλατο). Ενδυνάμωση: Ασκήσεις με αντιστάσεις (βάρη/e) 2-3 φορές/εβδομάδα. Ισομετρική: Ισχυρή σύσταση για μείωση πίεσης (π.χ. "κάθισμα στον τοίχο" / wall sits).
Βάρος & Μέση	BMI: Στόχος 20-25 kg/m². Περίμετρος Μέσης: <94cm (Άνδρες) / <80cm (Γυναίκες) για μείωση σπλαχνικού λίπους.
Αλκοόλ	Όριο 100g αλκοόλ/εβδομάδα (περίπου 8-10 ποτά). Σύσταση για ημέρες πλήρους αποχής.
Κάπνισμα	Πλήρης διακοπή καπνίσματος και ατμίσματος (ηλεκτρονικό τσιγάρο).
Ύπνος & Στρες	Στόχος: 7-9 ώρες ποιοτικού ύπνου. Διαχείριση στρες (ασκήσεις αναπνοής, διαλογισμός).

Ορισμός & Αξιολόγηση Ευπάθειας (Frailty)

1. Τι είναι η Ευπάθεια (Frailty);

Είναι η κατάσταση όπου οι αντοχές του οργανισμού μειώνονται και ο ηλικιωμένος γίνεται πιο ευάλωτος. Δεν έχει να κάνει μόνο με την ηλικία, αλλά με τη συνολικότερη φυσική και βιολογική κατάσταση του ατόμου.

2. Εκτίμηση Λειτουργικότητας (Κλίμακα CFS)

Μια γρήγορη αξιολόγηση για άτομα άνω των 70 ετών:

Κατηγορία	Εικόνα στην καθημερινότητα
1–3 (Ακμαίοι)	Δραστήριοι, ασκούνται και διαχειρίζονται πλήρως την υγεία και τη ζωή τους.
4 (Ευάλωτοι)	Αυτοεξυπηρετούνται, αλλά κουράζονται εύκολα ή έχουν συμπτώματα που τους περιορίζουν.
5 (Ήπια Ευπάθεια)	Χρειάζονται βοήθεια σε εξωτερικές υποχρεώσεις (ψώνια, φαρμακείο, οικονομικά, μετακινήσεις).
6 (Μέτρια Ευπάθεια)	Χρειάζονται βοήθεια μέσα στο σπίτι (στο μπάνιο, στο ντύσιμο ή στην προετοιμασία φαγητού).
7–9 (Σοβαρή Ευπάθεια)	Πλήρως εξαρτημένοι από άλλους για την προσωπική τους φροντίδα ή βρίσκονται στο τέλος της ζωής.

3. Θεραπευτικός Στόχος

Για ασθενείς με ευπάθεια προτεραιότητα είναι η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής.

Βασική Αρχή: "Start low, go slow" (Ξεκινάμε με χαμηλή δόση φαρμάκου και αυξάνουμε αργά).
Στόχος Συστολικής Πίεσης: 130–139 mmHg (εφόσον είναι ανεκτή).
Τι προσέχουμε: Αποφεύγουμε πίεση κάτω από 130/70 mmHg για να μειώσουμε τον κίνδυνο ζαλάδας, λιποθυμίας και πτώσεων.
Εξατομίκευση: Αν ο ασθενής ζαλίζεται όταν σηκώνεται όρθιος (ορθοστατική υπόταση) ή δεν ανέχεται την αγωγή, αποδεχόμαστε υψηλότερες τιμές πίεσης.

Εργαστηριακός & Απεικονιστικός Έλεγχος

Βασικός Έλεγχος (Ρουτίνας)

Συνιστάται σε όλους τους ασθενείς κατά την αρχική αξιολόγηση της υπέρτασης, με σκοπό τον εντοπισμό καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου, συννοσηροτήτων και αρχικών βλαβών (HMOD).

Εργαστηριακές Εξετάσεις (Αίματος & Ούρων)

Γενικά: Γενική αίματος (Αιμοσφαιρίνη/Αιματοκρίτης), Νάτριο (Na), Κάλιο (K).
Νεφρική λειτουργία: Κρεατινίνη ορού και υπολογισμός .
Μεταβολικό προφίλ: Σάκχαρο νηστείας & Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c), Ουρικό οξύ.
Λιπιδαιμικό προφίλ: Ολική Χοληστερόλη, LDL, HDL, Τριγλυκερίδια.
Ούρων: Γενική ούρων (με dipstick) και Λόγος Λευκωματίνης/Κρεατινίνης ούρων ().

Βασική Κλινική Απεικόνιση

Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) 12 απαγωγών: Σε όλους, για ανίχνευση υπερτροφίας αριστερής κοιλίας (LVH), σημείων ισχαιμίας ή αρρυθμιών (π.χ. Κολπική Μαρμαρυγή).

Εξειδικευμένος Έλεγχος (Κατά Περίπτωση)

Διενεργείται βάσει ευρημάτων από το ιστορικό, την κλινική εξέταση ή τον βασικό έλεγχο, για περαιτέρω επιβεβαίωση HMOD ή συνοδών νοσημάτων.

Εξέταση	Πότε και Γιατί Ενδείκνυται
Υπερηχοκαρδιογράφημα (Triplex Καρδιάς)	Παθολογικό ΗΚΓ (σημεία LVH), συμπτώματα καρδιακής ανεπάρκειας ή όταν απαιτείται ακριβέστερη εκτίμηση της καρδιακής δομής/λειτουργίας.
Υπέρηχος (Triplex) Καρωτίδων	Παρουσία καρωτιδικού φυσήματος, ιστορικό ΑΕΕ/ΤΙΑ, ή για ανίχνευση αθηρωματικών πλακών σε ασθενείς αυξημένου κινδύνου.
Υπέρηχος Νεφρών & Triplex Νεφρικών Αρτηριών	Μειωμένο eGFR, προοδευτική νεφρική έκπτωση, ή κλινική υποψία νεφραγγειακής νόσου (π.χ. κοιλιακό φύσημα, ραγδαία επιδείνωση eGFR με έναρξη RASi).
Βυθοσκόπηση (Οφθαλμίατρος)	Επιβάλλεται σε ασθενείς με Υπέρταση Grade 2 ή 3 (≥160/100 mmHg) ή σε ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη.
Σφυροβραχιόνιος Δείκτης (ABI) & PWV	Υποψία Περιφερικής Αρτηριακής Νόσου (συμπτώματα χωλότητας, απουσία σφύξεων) ή για τη μέτρηση αρτηριακής σκληρίας (PWV > 10 m/s).
Γνωσιακός Έλεγχος & Απεικόνιση Εγκεφάλου	Σε ηλικιωμένους με γνωσιακά ελλείμματα, διαταραχές μνήμης ή υποψία αγγειακής εγκεφαλοπάθειας.

* Σημείωση: Ο εξειδικευμένος εργαστηριακός έλεγχος για Δευτεροπαθή Υπέρταση (Αλδοστερόνη, Ρενίνη, Μετανεφρίνες κ.λπ.) περιγράφεται αναλυτικά στη σχετική ενότητα.

Βλάβη Οργάνων-Στόχων (HMOD)

Η επιβεβαιωμένη παρουσία HMOD κατατάσσει τον ασθενή αυτόματα σε Υψηλό Καρδιαγγειακό Κίνδυνο, ανεξαρτήτως του SCORE2.

Όργανο	Κριτήρια ESC 2024
Καρδιά (Υπερτροφία - LVH)	ΗΚΓ: Sokolow-Lyon >35 mm (ή R στο aVL >11 mm) Επεξήγηση: Το κριτήριο Sokolow-Lyon αποτελεί δείκτη Υπερτροφίας της Αριστερής Κοιλίας (LVH). Θεωρείται θετικό όταν το άθροισμα του βάθους του κύματος S στη V1 και του ύψους του R στη V5 ή V6 υπερβαίνει τα 35mm. Υπέρηχος (LVMI): > 115 g/m² (Άνδρες) > 95 g/m² (Γυναίκες)
Αγγεία (Σκληρία / Πλάκες)	PWV: > 10 m/s (Σκληρία) ABI: < 0.9 (Περιφερική Νόσος) Πλάκες: Παρουσία σε Καρωτίδες ή Μηριαίες (U/S)
Νεφροί (ΧΝΝ / Λεύκωμα)	: 30 – 59 mL/min/1.73 m² Λευκωματουρία: ≥ 30 mg/g (Μικρολευκωματουρία)
Οφθαλμοί (Βυθοσκόπηση)	Προχωρημένη αμφιβληστροειδοπάθεια: Αιμορραγίες, εξιδρώματα, οίδημα θηλής.

Δευτεροπαθής Υπέρταση: Ενδείξεις & Διερεύνηση

Ο έλεγχος δεν αφορά όλους, αλλά ασθενείς με υψηλή πιθανότητα (High Pre-test Probability).

Πότε υποψιαζόμαστε (Red Flags);

Νέοι ασθενείς (<40 ετών): Με Grade 2-3 Υπέρταση ή χωρίς γνωστούς παράγοντες κινδύνου.
Ανθεκτική Υπέρταση: Μη ρυθμιζόμενη με 3 φάρμακα (συμπ. διουρητικού).
Αιφνίδια επιδείνωση: Σε προηγουμένως ρυθμισμένο ασθενή.
Επείγουσα Υπέρταση (HMOD): Σοβαρή βλάβη οργάνων στόχων / Κακοήθης Υπέρταση.
Υποκαλιαιμία: Αυτόματη ή προκληθείσα από διουρητικά.

Συχνότερα Αίτια & Έλεγχος

Πρωτοπαθής Αλδοστερονισμός (PA): Λόγος Αλδοστερόνης / Ρενίνης (ARR).
Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ): Υπέρηχος νεφρών, , Λεύκωμα ούρων ().
Νεφραγγειακή Νόσος: Triplex Νεφρικών Αρτηριών ή CTA.
Υπνική Άπνοια (OSA): Ερωτηματολόγιο STOP-Bang → Μελέτη ύπνου.

Λιγότερο Συχνά / Ειδικά Αίτια

Φαιοχρωμοκύττωμα: Μετανεφρίνες πλάσματος/ούρων.
Σύνδρομο Cushing: Κορτιζόλη ούρων 24ώρου.
Στένωση Ισθμού Αορτής: Διαφορά πίεσης Άνω-Κάτω άκρων >20 mmHg (μέτρηση στον αστράγαλο) / Καθυστέρηση μηριαίων σφύξεων.

Δείτε και τον υπολογισμό

SCORE2